Nielegalni – Vincent V. Severski – 2011
Autor jest emerytowanym oficerem polskiego wywiadu i pisze pod pseudonimem literackim, więc, mimo że nie jest to dokument, mamy unikatową okazję poznać tajniki i klimat służb specjalnych i to nie tylko naszych rodzimych.
Akcja toczy się nie tylko w Polsce, ale i na terenie Białorusi, Szwecji czy Rosji i jest wielowątkowa do tego stopnia, że z początku trudno jest za autorem nadążyć. Zwłaszcza że wątki współczesne wymieszane są z historycznymi z okresu II Wojny Światowej.
Poznajemy leciwego staruszka Hansa Jorgensena, który zaraz po wojnie zainstalowany jest przez wywiad radziecki w Szwecji jako tzw. Nielegał – czyli rosyjski szpieg działający pod przykrywką zwykłego obywatela szwedzkiego, urzędnika, ojca, męża.
Starzec w końcu, pod koniec życia dociera do materiałów, z których wynika, że w trakcie wojny stracił swoją rodzinę, wymordowaną na jego oczach nie przez Polaków, a przez Rosjan, przebranych w polskie mundury.
Całe jego życie i służba dla Związku Radzieckiego (później Rosji) okazały się jednym wielkim oszustwem, bo służył w rzeczywistości oprawcom zamiast oswobodzicielom.
Czy na koniec jego życia Rosjanie wyczuli, że więcej już pożytku mieć z niego nie będą i trzeba go zlikwidować?
Konrad, jeden z polskich wywiadowców bez sukcesu ściga łącznika Al-Kaidy polskiego zdrajcy ze służb specjalnych.
Do IPNu dociera informacja o zakopanym w czasie II Wojny Światowej archiwum KGB na terenie Białorusi. Zaczyna się walka z czasem, bo za sprawą zdrajcy z IPNu, podobna informacja w tym samym czasie dociera do służb specjalnych Federacji Rosyjskiej.
Kto kogo przechytrzy?
Czy zdrada w IPN nie sięga wyżej? Czy nie dotyczy czasem czołowych władz w Polsce?
I czy mikrofon, nielegalnie zamontowany w domu Konrada, by szukać haków na decydentów ze szczytów władz polskiego wywiadu, ma służyć zabezpieczeniu skorumpowanych polityków przed ewentualną wpadką?
Dodatkowo naprawdę wielką ciekawostką są kulisy ustnych sprawozdań w Moskwie agentów wywiadu Związku Radzieckiego dla ówczesnego szefa NKWD – Berii na temat sytuacji wywiadowczo-operacyjnej w Polsce, w przededniach II Wojny Światowej, czy współczesne pertraktacje przy wódce dwóch oficerów wywiadów polskiego i Federacji Rosyjskiej, którzy „handlują” między sobą informacjami ważnymi dla strony przeciwnej.
Wyjątkowa uczta. Momentami mogłoby być nawet mniej, bo człowiek się już gubi w mnogości wątków, które ciężko ze sobą połączyć samodzielnie bez obrazu całości, który nam się ukazuje dopiero na koniec, gdy wszystkie, z pozoru ze sobą niezwiązane elementy tej układanki, tworzą większy obraz. Powieść o tyle ciekawa, że oprócz wciągającej akcji, intrygi, przygody, przemyca rzeczywisty warsztat służb specjalnych, czyli łączy beletrystykę z elementami dokumentu.
